12. Yargı Paketi ile Getirilen Önemli Değişiklikler Hukuki İnceleme ve Bilgilendirme

12. Yargı Paketi ile Getirilen Önemli Değişiklikler

Kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak bilinen Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunda kabul edilerek yasalaştı. Düzenleme; ceza muhakemesi, hukuk yargılaması, idari yargı, icra hukuku, tazminat hukuku, noterlik işlemleri ve vesayet hükümleri başta olmak üzere birçok alanda değişiklik içeriyor.

Paketle genel af, genel bir infaz indirimi veya toplu tahliye düzenlemesi getirilmedi. Düzenlemeler ağırlıklı olarak yargılamaların işleyişine, kanun yolu denetimine, belirli dava türlerinin görülme usulüne ve Anayasa Mahkemesinin iptal kararları sonrasında oluşan hukuki boşlukların giderilmesine yönelik hükümlerden oluşuyor.

Bu makale, TBMM Genel Kurulunda kabul edilen metin esas alınarak hazırlanmıştır. Her düzenlemenin yürürlük tarihi, devam eden dosyalara uygulanıp uygulanmayacağı ve geçiş hükümleri birbirinden farklı olabileceğinden, somut uyuşmazlıklar bakımından ayrıca değerlendirme yapılması gerekir.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması Yeniden Düzenlendi

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, kısaca HAGB, sanık hakkında mahkûmiyet hükmü kurulmasına rağmen bu hükmün belirli şartlarla hukuki sonuç doğurmamasını sağlayan bir ceza muhakemesi kurumudur.

Yeni düzenlemeye göre, yargılama sonucunda sanık hakkında iki yıl veya daha az süreli hapis cezasına ya da adli para cezasına hükmedilmesi hâlinde, kanundaki diğer şartların da bulunması kaydıyla HAGB kararı verilebilecek. Müsadereye ilişkin hükümler ise bu kapsamın dışında tutulacak.

HAGB kararı verilebilmesi için sanığın:

• Daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması,
• Kişilik özellikleri ve duruşmadaki davranışları dikkate alındığında yeniden suç işlemeyeceği yönünde kanaat oluşması,
• Suç nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararı aynen iade, eski hâle getirme veya tazmin yoluyla tamamen gidermesi

Zararın derhâl giderilememesi durumunda, zararın denetim süresi içinde aylık taksitlerle tamamen ödenmesi şartıyla da HAGB kararı verilebilecek.

HAGB kararı verilen sanık beş yıl süreyle denetime tabi tutulacak. Denetim süresinde kişi hakkında kasıtlı bir suç nedeniyle ikinci kez HAGB kararı verilemeyecek. Mahkeme ayrıca bir yılı geçmemek üzere eğitim programına devam etme, çalışma, belirli yerlere gitmeme veya belirli yerlere devam etme gibi denetimli serbestlik yükümlülükleri belirleyebilecek.

Düzenlemenin önemli yeniliklerinden biri, HAGB kararlarına karşı istinaf yolunun açılmasıdır. İstinaf ve şartları oluştuğunda temyiz incelemesinde yalnızca HAGB’nin şekli şartları değil, hükmün usul ve esas yönünden hukuka uygunluğu da incelenebilecek.

HAGB hükümleri aşağıdaki suçlar hakkında uygulanamayacak:

• İşkence,
• Eziyet,
• Kamu görevlisinin görevi nedeniyle işlediği ve Anayasa’nın 17. maddesi kapsamında kötü muamele sayılabilecek suçlar.

IBAN ve Hesap Kullandırmaya İlişkin Ceza İndirimi

12. Yargı Paketi’nin en fazla dikkat çeken hükümlerinden biri, kamuoyunda “IBAN kullandırma” veya “IBAN kiralama” olarak adlandırılan olaylarla ilgilidir.

Dolandırıcılık suçuna iştirak;

• Banka veya kredi kartı gibi ödeme araçlarının,
• Banka, aracı kurum veya ödeme hizmeti sağlayıcısı nezdindeki hesapların,
• Kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesapların kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgi veya araçların

başkasına verilmesiyle sınırlıysa, verilecek ceza yarı oranında indirilecek. Bunun için fiilin kişinin kendisine veya bir başkasına haksız menfaat sağlama amacıyla gerçekleştirilmiş olması gerekiyor.

Bu düzenleme otomatik bir cezasızlık getirmemektedir. Kişinin dolandırıcılık eylemini planlayıp planlamadığı, mağdurla iletişim kurup kurmadığı, paranın aktarılmasında oynadığı rol, elde ettiği menfaat ve suç kastı somut dosya kapsamında ayrıca değerlendirilecektir.

Geçiş hükümleri uyarınca, düzenleme kapsamına girebilecek bazı sanıkların istinaf veya Yargıtay aşamasındaki dosyalarının ilk derece mahkemesine gönderilmesi öngörülüyor. İnfaz aşamasındaki bazı hükümlüler bakımından ise mağdur zararının altı ay içinde tamamen giderilmesi şartıyla etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanma imkânı getiriliyor.

Belirsiz Alacak Davası Kaldırılıyor

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda yer alan belirsiz alacak davası hükmü yürürlükten kaldırılıyor. Belirsiz alacak davası, davanın açıldığı tarihte alacağın miktarının veya değerinin tam olarak belirlenmesinin davacıdan beklenemediği durumlarda asgari bir miktar gösterilerek dava açılmasına imkân sağlıyordu.

Yeni sistemde alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği kısmi davalarda, talep miktarı aynı dava içinde bir defaya mahsus olmak üzere, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilecek.

Talebin sonradan artırılması durumunda zamanaşımı, artırılan bölüm bakımından da dava tarihinde kesilmiş sayılacak. Böylece artırılan bölümün zamanaşımı nedeniyle kaybedilmesinin önlenmesi amaçlanıyor.

Yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılmış belirsiz alacak davalarında ise önceki hükümler uygulanmaya devam edecek. Dolayısıyla hâlen görülmekte olan belirsiz alacak davalarının sırf yeni düzenleme nedeniyle reddedilmesi veya kısmi davaya dönüştürülmesi söz konusu olmayacak.

İşçilik ve tazminat alacakları bakımından değerlendirme

Yeni dönemde davacının alacağın belirleyebildiği bölümünü kısmi dava yoluyla talep etmesi ve tahkikat sonunda ortaya çıkan miktara göre talebini artırması gündeme gelecektir. Bununla birlikte dava türünün, hukuki yararın, harcın ve talep sonucunun her somut olayda ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

Hukuk Davalarında Duruşmalar Arasındaki Süre

Hukuk davalarında duruşmalar arasındaki süre, kural olarak üç aydan daha uzun olamayacak. Böylece davaların uzun aralıklarla ertelenmesinin ve yargılamaların gereksiz şekilde uzamasının önlenmesi amaçlanıyor.

Ancak bilirkişi incelemesinin işin niteliği gereği uzaması, istinabe yoluyla başka bir yerde tahkikat işlemi yapılması veya benzeri zorunlu hâllerde hâkim, gerekçesini belirterek üç aydan daha uzun bir duruşma aralığı belirleyebilecek.

Kanuni Faiz Sisteminde Değişiklik

Türk Borçlar Kanunu veya Türk Ticaret Kanunu uyarınca faiz ödenmesi gereken fakat faiz oranının taraflarca sözleşmeyle belirlenmediği durumlarda uygulanacak kanuni faiz oranı yeniden düzenleniyor.

Kanuni faiz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık tarihinde kısa vadeli kredi işlemlerine uyguladığı reeskont oranının yüzde 80’i üzerinden hesaplanacak.

Bununla birlikte 30 Haziran tarihindeki reeskont oranı, önceki yılın 31 Aralık tarihindeki orandan beş puan veya daha fazla farklıysa, yılın ikinci yarısında 30 Haziran tarihindeki oranın yüzde 80’i uygulanacak.

Kanuni faiz ile temerrüt faizi birbirinden farklı hukuki kavramlardır. Yeni düzenlemenin hangi alacaklara, hangi tarihten itibaren ve hangi faiz türü bakımından uygulanacağı somut borç ilişkisinin niteliğine göre değerlendirilmelidir.

Çalışma Gücü Kaybı ve Destekten Yoksun Kalma Tazminatlarında Faiz

Çalışma gücünün azalması veya kaybedilmesi nedeniyle doğan zararlar ile ölüm hâlinde destekten yoksun kalan kişilerin tazminatlarında uygulanacak faizin başlangıç tarihi yeniden düzenleniyor.

Zarar görenin veya ölen desteğin kazancının bilindiği döneme ilişkin hesaplanan tazminata, haksız fiilin veya zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten itibaren kanuni faiz uygulanacak.

Kazancın belirlenemediği döneme ilişkin tazminat bölümüne ise karar tarihinden itibaren kanuni faiz işletilecek.

Tahkikat başlayıncaya kadar tazminat borcunun ifası amacıyla yapılan ödemeler, ödeme tarihine göre hesaplanacak tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilecek.

Düzenleme trafik kazalarındaki bedensel zarar ve destekten yoksun kalma taleplerini doğrudan ilgilendirse de yalnızca trafik kazalarıyla sınırlı değildir. İş kazaları, tıbbi uygulama hataları ve diğer haksız fiiller nedeniyle doğan benzer zararlar da şartları oluştuğunda hükmün kapsamında değerlendirilebilir.

Miras Taşınmazlarında Ortaklığın Giderilmesi

Tüm maliklerin mülkiyet paylarını miras yoluyla edindiği ve mirasçılar dışında üçüncü bir kişinin mülkiyet hakkının bulunmadığı taşınmazlarda, ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilmesi hâlinde ilk açık artırma yalnızca malik olan mirasçılar arasında yapılacak.

Mirasçılar arasındaki bu özel artırma usulü yalnızca bir defaya mahsus uygulanacak.

İlk artırmada teklifin, taşınmazın muhammen kıymetinin yüzde 100’ünü ve ilgili satış giderlerini karşılayan seviyeye ulaşması gerekecek. Gerekli teklifin oluşmaması hâlinde ikinci artırma genel hükümler çerçevesinde gerçekleştirilecek. İkinci artırmada genel yüzde 50 sınırı ve rüçhanlı alacaklara ilişkin kurallar uygulanacak.

Bu düzenleme, yürürlük tarihinden önce ilan edilmiş açık artırmalarda uygulanmayacak. Bu artırmalar bakımından önceki hükümler geçerli olmaya devam edecek.

İdari Yargıda Tek Hâkimin Görev Alanı Genişliyor

İdare mahkemelerinde tek hâkim tarafından çözümlenecek davaların kapsamı genişletiliyor.

2026 yılı bakımından konusu 486.000 TL’yi aşmayan ve düzenleyici işlemlere karşı açılmayan iptal davaları ile tam yargı davaları tek hâkim tarafından karara bağlanabilecek. Aynı parasal sınır, vergi mahkemelerinde görülen bazı uyuşmazlıklar bakımından da uygulanacak.

Tek hâkimle görülebilecek davalar yalnızca parasal uyuşmazlıklarla sınırlı olmayacak. Bunlar arasında belirli şartlarla:

• Öğrencilerin sınıf geçme, not, yurt, kredi ve burs işlemleri,
• Kamu görevlilerinin geçici görevlendirme, yolluk, lojman ve izin işlemleri,
• Kamu görevlilerine verilen uyarma cezaları,
• Meslek kuruluşlarının üyelerine verdiği bazı disiplin cezaları,
• 65 yaş aylığına ilişkin uyuşmazlıklar

da yer alacak. Öğrenciler hakkında uzaklaştırma veya ilişik kesme sonucunu doğuran disiplin cezaları ile mesleki faaliyeti geçici veya sürekli olarak engelleyen cezalar bu kapsamın dışında tutulacak.

Bölge idare mahkemelerinin istinaf incelemesi sonucunda kararı kaldırıp yeniden karar verdiği bazı uyuşmazlıklarda temyiz yolu da yeniden düzenleniyor. Özellikle tek hâkimle görülen bazı davalarda, bölge idare mahkemesinin yeniden verdiği kararlara karşı temyize başvurulamayacak.

Tek hâkime ilişkin görev hükmü, düzenlemenin yürürlüğe girmesinden sonra açılan davalar bakımından uygulanacak. Temyiz düzenlemeleri ise yürürlük tarihinden sonra bölge idare mahkemelerince verilen kararlar hakkında geçerli olacak.

Genetik İnceleme Sonuçlarının Saklanması ve İmhası

Ceza soruşturması veya kovuşturması kapsamında elde edilen genetik inceleme sonuçları, kimlik bilgilerinden arındırılmış biçimde özel bir sisteme kaydedilecek. Sonuçların bir örneği, delil olarak saklanmak üzere soruşturma veya kovuşturma makamına gönderilecek.

Bilgiler aşağıdaki hâllerde derhâl imha edilecek:

• Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması,
• KYOK kararına yapılan itirazın reddedilmesi,
• Beraat kararının kesinleşmesi,
• Ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi.

Diğer durumlarda ise mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 20 yıl geçmesiyle cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilecek ve işlem tutanak altına alınacak.

Bilgisi sisteme kaydedilen kişi, verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması hâlinde hâkimden veya mahkemeden bilgilerin silinmesini talep edebilecek.

Bu veriler yalnızca yürütülen bir soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla hâkim, mahkeme veya cumhuriyet savcısı kararıyla kullanılabilecek.

Diğer Önemli Değişiklikler

Vesayet altındaki kişilere ait malların elektronik satışı

Vesayet altındaki kişinin menfaati gerektiriyorsa, değerli şeyler dışındaki taşınırlar UYAP’a entegre elektronik satış portalında açık artırmayla satılabilecek.

Taşınmazların satışı da elektronik satış portalında gerçekleştirilecek ve ihale vesayet makamının onayıyla tamamlanacak. Bu düzenlemeler kanunun yayımı tarihinden üç ay sonra uygulanacak.

Noterlik evraklarının elektronik gönderilmesi

Mahkemeler, sulh ceza hâkimlikleri, cumhuriyet başsavcılıkları ve yetkili resmî makamlar noterlik evraklarını inceleyebilecek. Noterlik evrakının onaylı örneği istendiğinde, belge taranarak güvenli elektronik imzayla ilgili makama elektronik ortamda gönderilebilecek.

Adli Tıp Kurumu ve hâkim-savcı yardımcıları

Adli tıp ihtisas kurullarının başkan ve üyelerinde aranacak akademik şartlar ve görev süreleri yeniden düzenleniyor. İhtisas kurulu başkan ve üyeleri ile bazı birim başkanlarının görev süresi dört yıl olacak.

Hâkim ve savcı yardımcılarının eğitim ve sınav süreçleri de ayrıntılandırılıyor. Ayrıca hâkimlik ve savcılık mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda bilirkişiye başvurulması disiplin yaptırımına bağlanıyor.

Tekliften Çıkarılan Düzenlemeler

Kanun teklifinin komisyon aşamasında veya ilk metninde yer alan iki düzenleme, TBMM Genel Kurulunda kabul edilen önergeler sonucunda nihai metinden çıkarıldı.

Bunlardan ilki; devlet aleyhine verilen para, vekâlet ücreti ve yargılama giderine ilişkin ilamlarda, icra takibinden önce idareye başvuru yapılmasını zorunlu hâle getiren düzenlemeydi.

İkinci düzenleme ise bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoymaya ilişkin Ceza Muhakemesi Kanunu hükmünün değiştirilmesini öngörüyordu.

Sonuç ve Değerlendirme

12. Yargı Paketi, tek bir hukuk alanına odaklanmak yerine ceza muhakemesi, özel hukuk, idari yargı, icra hukuku ve yargı teşkilatının işleyişi üzerinde değişiklikler getiriyor.

HAGB kararlarının esas ve usul yönünden kanun yolu denetimine açılması, dolandırıcılığa iştiraki yalnızca hesap kullandırmayla sınırlı olan kişiler için ceza indirimi, belirsiz alacak davasının kaldırılması ve kanuni faizin ekonomik göstergelere bağlanması uygulamada önemli sonuçlar doğurabilecek niteliktedir.

Bununla birlikte düzenlemelerin tamamı aynı tarihte ve aynı dosyalara uygulanmayacaktır. Bazı hükümler yalnızca yürürlükten sonra açılacak davaları, bazıları yürürlükten sonra gerçekleşecek olayları, bazıları ise kanun yolu veya infaz aşamasındaki mevcut dosyaları ilgilendirmektedir.

Bu nedenle bir kişinin veya dosyanın 12. Yargı Paketi kapsamındaki değişikliklerden yararlanıp yararlanamayacağı; olay tarihi, dava tarihi, hükmün kesinleşme durumu, dosyanın bulunduğu aşama ve ilgili geçiş hükmü birlikte incelenerek belirlenmelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. 12. Yargı Paketi genel af getiriyor mu?

Hayır. TBMM Genel Kurulunda kabul edilen pakette genel af, genel infaz indirimi veya toplu tahliye düzenlemesi bulunmuyor.

2. IBAN’ını kullandıran herkesin cezası yarıya mı inecek?

Hayır. İndirim, dolandırıcılık suçuna iştirakin yalnızca hesap, kart veya ödeme aracının kullanımını sağlayan bilgi ya da araçları başkasına vermekle sınırlı olduğu durumlarda uygulanabilecek. Kast, haksız menfaat amacı ve kişinin suça katılım biçimi ayrıca incelenecek.

3. Daha önce açılmış belirsiz alacak davaları ne olacak?

Belirsiz alacak davası hükmünün kaldırılmasından önce açılmış davalarda eski düzenleme uygulanmaya devam edecek.

4. Trafik kazası tazminatlarına ilişkin yeni faiz düzenlemesi eski kazalara uygulanacak mı?

Hayır. Düzenleme yalnızca yürürlük tarihinden sonra meydana gelen haksız fiiller veya zarar doğuran olaylar bakımından uygulanacak. Önceki kazalar için eski hükümler geçerli olacak.

5. Miras kalan taşınmazın ilk satışı her durumda mirasçılar arasında mı yapılacak?

Hayır. Bunun için tüm maliklerin mülkiyet paylarını miras yoluyla edinmiş olması ve mirasçılar dışında üçüncü bir kişinin taşınmazda payının bulunmaması gerekiyor. Ayrıca ortaklığın satış yoluyla giderilmesine karar verilmiş olmalıdır.

Kaynakça

• Türkiye Büyük Millet Meclisi, “12. Yargı Paketi, TBMM Genel Kurulunda Kabul Edildi” başlıklı resmî Genel Kurul kabul özeti.
• TBMM Genel Kurulunda kabul edilen düzenlemelerin ceza muhakemesi, hukuk yargılaması, tazminat, idari yargı, icra ve geçiş hükümlerine ilişkin resmî açıklamaları.
• Bu makalede kaynakta açıkça yer almayan çıkarımlar “hukuki değerlendirme” ibaresiyle ayrıca işaretlenmiştir.